Το διάβασα πριν λίγες ημέρες, ήθελα να γράψω γι' αυτό αλλά λόγω διακοπών δεν μπόρεσα. Το κοινωνικό συμβόλαιο ή αρχές του πολιτικού δικαίο διαπραγματεύεται την ιδανική κοινωνία και τις σχέσεις των μελών της μεταξύ τους. Μέσα σε τέσσερα βιβλία ο Ρουσσώ αναλύει τις βασικές αρχές που διέπουνε μια κοινωνία, τη γενική θέληση, την ψηφοφορία των μελών της και τα βασικά πολιτεύματα (δημοκρατία, αριστοκρατία, μοναρχία και μεικτή κυβέρνηση).
Στηλιτεύει την πολυδιάσπαση του όλου σε μικρότερες φατριές (κόμματα;) ως αναποτελεσματική και εκθειάζει τη Λυκούργεια νομοθεσία. Η πηγή της κυριαρχίας και του γενικού καλού είναι ο λαός και η συμμετοχή του πολίτη στα κοινά. Όταν αφήνεις τη συμμετοχή σε απεσταλμένους τότε σε κάποια στιγμή κάτι θα πάει στραβά.
"Χρειάζεται να πάνε (οι πολίτες) στο συμβούλιο; Διορίζουν αντιπροσώπους και αυτοί μένουνε στα σπίτια τους. Εξ' αιτίας της οκνηρίας και της φιλοχρηματίας τους διορίζουνε βουλευτές για να υπηρετούν την πατρίδα που δεν κάνουνε τίποτα άλλο παρά να την πουλάνε... σε ένα πραγματικά ελεύθερο κράτος οι πολίτες τα κάνουνε όλα με τα χέρια τους και τίποτα με το χρήμα... όσο καλύτερα συγκροτημένο είναι το κράτος τόσο περισσότερο υπερισχύουνε οι δημόσιες υποθέσεις έναντι των ιδιωτικών, στο πνεύμα των πολιτών. Υπάρχουνε επίσης πολύ λιγότερες ιδιωτικές υποθέσεις και αυτό γιατί επειδή το ποσό της κοινής ευτυχίας παρέχει ένα μερίδιο πολύ αξιόλογο στην ευτυχία κάθε ατόμου, δε μένουνε σε αυτό παρά μόνο ελάχιστα πράγματα που θα πρέπει να τα αναζητήσει με τις ιδιαίτερες φροντίδες του. Σε μια καλώς διοικούμενη πολιτεία ο πολίτης σπεύδει να λάβει μέρος στις συνελεύσεις. Όταν υπάρχει κακή κυβέρνηση κανείς δε θέλει ούτε ένα βήμα να κάνει για να πάει στη συνέλευση διότι κανείς δεν ενδιαφέρεται για ό,τι συμβαίνει. Προβλέπουνε ότι δεν πρόκειται να επικρατήσει η γενική θέληση κι έτσι στο τέλος τους απορροφούνε ολοκληρωτικά οι ατομικές τους φροντίδες. Οι καλοί νόμοι θα δημιουργήσουνε καλύτερους νόμους, οι κακοί οδηγούνε σε χειρότερους".
Θα ήθελα να παραθέσω και άλλα αποσπάσματα, αλλά έτσι θα έπρεπε να παραθέσω όλο το βιβλίο. Κάθε σελίδα του είναι μοναδική.
Το τέταρτο βιβλίο, κεφάλαιο 8, διαπραγματεύεται τη χριστιανική θρησκεία, όπου ο Ρουσσώ μας παραδίδει κάποιες πολύ ενδιαφέρουσες απόψεις, όχι μακρυά από το πνεύμα των υπόλοιπων Διαφωτιστών.